Prof. Alfred Tomatis poświęcił większą część swego życia na badanie związków między słuchaniem a komunikowaniem się.

prof. Alfred Tomatis

Obecnie metodę Tomatisa stosuje się
w terapii takich dysfunkcji, jak:

  • podwyższone napięcie i stany lękowe
  • problemy z koncentracją i uwagą
  • trudności szkolne i fobie szkolne
  • dysfunkcje związane z motoryką dużą i małą
  • dysleksja, dysgrafia, dyskalkulia
  • kłopoty z orientacją przestrzenną
  • złe samopoczucie
  • niska samoocena
  • wady wymowy
  • zakłócenia językowe
  • zaburzenia afektywne
  • zakłócenia psychomotoryczne
  • trudności z nauką języków
  • trudności w relacjach dziecko-rodzic
  • problemy w rodzinach adopcyjnych
  • zaburzenia emocjonalne

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dzięki postępom w wyżej wymienionych dziedzinach, procedury wchodzące w skład metody Tomatisa wykorzystywane są w terapii poniższych dysfunkcji:

  • zaburzenia uczenia, takie jak: dysleksja, dyskalkulia, dysgrafia, dysortografia, dyspraksja, problemy z orientacją przestrzenną
  • zaburzenia koncentracji i uwagi, m.in. w ADHD
  • zaburzenia emocjonalne, m.in. obniżona samoocena, nadmierna lękliwość, nieradzenie sobie ze stresem, wycofanie, agresja
  • nadwrażliwość na dźwięki i bodźce
  • zaburzenia porozumiewania się, tj. jąkanie, opóźniony rozwój mowy, wady wymowy, SLI
  • globalne zaburzenia rozwojowe, m.in. zespół Aspergera, autyzm, zespół Downa, zespół Turnera

Metoda Tomatisa

Bardzo wcześnie, bo już na początku XX wieku wielu psychologów i pedagogów podejrzewało, że ucho odgrywa ogromną rolę w rozwoju osobowościowym człowieka, ale dopiero w połowie lat 50 ubiegłego wieku kompleksowo tą problematyką zajął się francuski profesor otolaryngologii Alfred Tomatis. Poświęcił on znaczną część swej kariery na badanie relacji między uchem a głosem, a szerzej – na badanie związków między słuchaniem a komunikowaniem się. Dzięki wieloletnim badaniom Tomatisa współczesna pedagogika unika określeń typu „dziecko niegrzeczne" albo „dziecko niezdolne". Zamiast tego szuka podłoża problemu, oraz narzędzi do jego wyeliminowania. Od kilkudziesięciu lat już wiadomo, że dzieci określane powyższym mianem w ogromnej większości mają problemy związane z tzw. uwagą słuchową, a co za tym idzie – z komunikowaniem się i interpretacją bodźców, które do nich docierają. Uwaga słuchowa to w ogromnym skrócie zdolność dziecka do właściwej interpretacji bodźców dźwiękowych. Jeśli ta zdolność jest zaburzona, dziecko nie jest w stanie właściwie hierarchizować i interpretować kierowanych do niego komunikatów, co niesie ze sobą fundamentalne skutki dla jego zachowania i rozwoju.

Odkrycia Tomatisa zostały potwierdzone w laboratorium fizjologicznym na Sorbonie, a w roku 1957 i 1960 przedstawiono je Akademii Nauk i Akademii Medycznej w Paryżu. Z czasem procedury treningowe oparte na badaniach profesora Tomatisa oraz cały zespół zachowań terapeutycznych, które opracował, nazwane zostały stymulacją audio-psycho-lingwistyczną, słuchową stymulacją neurosensoryczną, bądź w skrócie – metodą Tomatisa.

Wbrew powszechnej opinii zakłócenia komunikacyjne związane z nieharmonijną pracą przedsionków dotyczą nie tylko dzieci. Tego typu problemy mogą mieć osoby w różnym wieku, także w wieku średnim lub podeszłym. Każdą osobę można zdiagnozować i – jeśli kwalifikuje się do terapii – poddać procedurze, by uzyskać trwałą poprawę.

Podstawowe założenie Metody Tomatisa® stanowi rozróżnienie pomiędzy słuchaniem a słyszeniem.

Słyszenie jest prostą, pasywną percepcją dźwięku, uzależnioną od sprawnego aparatu słuchu, niewymagającą naszego świadomego zaangażowania. Słuchanie natomiast to aktywny proces, umiejętność, pragnienie i intencja skupiania uwagi na dźwięku, który chcemy zanalizować i przetworzyć. Słuchanie jest zdolnością, która może ulegać zaburzeniom, zostać utracona, ale również odzyskana. Ucho i głos są powiązane z funkcjonowaniem psychicznym, a zatem usprawnianie ich poprawia funkcjonowanie poznawcze i psychiczne osoby. Bardzo ważna jest świadomość, że słuchanie jest umiejętnością używania zmysłu słuchu intencjonalnie i uważnie w celu uczenia się i komunikowania. Słuchanie jest więc funkcją kognitywną wysokiego szczebla, która wiąże się z umiejętnością zarządzania emocjami. Należy pamiętać, że nawet dziecko z zaburzeniami uwagi słuchowej jest w stanie kontrolować swoje emocje i wypracować efekty równie dobre, co grupa rówieśnicza, jednak zawsze jest to okupione wysiłkiem intelektualnym niewspółmiernym do efektów. Przez to szkoła powoli staje się środowiskiem nieprzyjaznym i pogorszeniu ulegają relacje społeczne. Dzieje się tak także dlatego, że do mózgu dociera błędna informacja, nieskorelowana z bodźcem z otoczenia, a to generuje podświadomy stres. Pojawiają się naturalne mechanizmy obronne, np. nieintencjonalna obrona przed dźwiękami. Dlatego problemy ze słuchaniem oznaczają mniejsze lub większe problemy z emocjami oraz zaburzenia związane z poprawną socjalizacją.

Dlaczego zaburzone słuchanie jest przyczyną zachowań dysfunkcyjnych?

Dlatego, że gdy informacja sensoryczna przekazana przez ucho zostaje źle zinterpretowana, słuchanie człowieka zostaje zakłócone, a zaburzenia słuchania skutkują problemami nie tylko z rozróżnianiem i lokalizowaniem dźwięku w przestrzeni oraz z lateralizacją słuchową, ale także z utratą umiejętności izolowania przekazu dźwiękowego z otaczającego hałasu. W takiej sytuacji osoba czuje się wystawione na natłok informacji, które otrzymuje z różnym stopniem zniekształcenia. Zrozumienie przekazu wymaga od niego ogromnego wysiłku, prowadzi do błędów, narastającego zmęczenia oraz – ostatecznie – wycofania, lub zachowań agresywnych. Wtedy środowisko zaczyna być odczuwane jako źródło problemów. W takich warunkach cierpią uwaga i pamięć, gdyż mózg ma zaledwie półtorej sekundy na podjęcie decyzji, którą informację przechować. W natłoku dystraktorów nie jest w stanie tego robić, pojawiają się więc problemy z pamięcią krótkotrwałą, z kodowaniem informacji i ich odtwarzaniem. Z uwagi na to, że za równowagę odpowiada także przedsionek, który informuje mózg o najmniejszym ruchu ciała, ucho jest zaangażowane w kontrolę postawy i zachowanie równowagi. To dlatego poprzez oddziaływanie na przedsionek, metoda Tomatisa znacząco wpływa na poprawę motoryki i utrzymywanie właściwej postawy.

Pamiętajmy, że od pierwszych chwil życia dziecku towarzyszą różnego rodzaju dźwięki.

Powodują one, że do naszego systemu poznawczego docierają informacje ze świata zewnętrznego, na które możemy adekwatnie odpowiadać, a tym samym odnajdywać się i uczestniczyć w rzeczywistości. Ponadto wszelkie informacje dźwiękowe stale do nas napływające ten skomplikowany system stymulują, pozwalając na jego rozwój i właściwe działanie. Być może z tego względu ludzie od wieków interesowali się, rozpoznawali i wreszcie starali się naśladować bodźce słuchowe, co w konsekwencji doprowadziło do rozwoju muzyki. Dźwięk ma ogromne znaczenie w wielu dziedzinach życia, udowodniony jest na przykład związek pomiędzy intensywnym słuchaniem muzyki a poprawą funkcjonowania emocjonalnego człowieka. We współczesnym środowisku niestety dominują dźwięki niskie, które uniemożliwiają percepcję dźwięków wysokich. A źródłem większości informacji są właśnie dźwięki wysokie, one też najbardziej stymulują mózg. Niskie tony męczą i powodują uczucie dyskomfortu i wiele osób sobie z nimi nie radzi. Ten sam problem ma wiele dzieci, gdyż nie potrafią one takich dźwięków filtrować. Dysfunkcję tę pozwala opanować tzw. bramkowanie, jedna ze składowych metody treningu słuchowego, który opracował właśnie profesor Tomatis.

Na czym bazuje Metoda Tomatisa® ?

Metoda Tomatisa bazuje na wielu koncepcjach na temat tego, jak rozwija się istota ludzka, w jaki sposób przetwarza informacje, komunikuje się ze sobą i z innymi oraz w jaki sposób się uczy. W trakcie swych badań profesor Tomatis rozwinął metodę treningową, która umożliwia jednostce odzyskanie umiejętności analizy, koncentracji i pełnej komunikacji. Należy pamiętać, że dziewięćdziesiąt procent przekazów sensorycznych, które stymulują mózg, w tym ruch i dotyk, angażuje ucho. Działa więc ono jako system integracji sensorycznej. Dzięki zastosowaniu narzędzi pedagogicznych, metoda działa jednocześnie na trzy podstawowe funkcje ucha, mianowicie na słuchanie, równowagę i dynamizowanie. Pod wpływem systematycznych sesji słuchowych, spójność przekazów przesyłanych do mózgu poprzez przedsionek zarówno ucha prawego, jak i lewego, zostaje zharmonizowana. W wyniku tego reakcje motoryczne są zauważalnie mniej chaotyczne, stają się bardziej płynne i lepiej zorganizowane. Dlatego trening słuchowy metodą Tomatisa pozwala eliminować zaburzenia motoryczne i problemy z grafomotoryką. Co więcej, przedsionek odgrywa fundamentalną rolę w integrowaniu rytmów zarówno muzyki, jak i języka obcego, dzięki jego skomplikowanej sieci połączeń z mózgiem, przez co bardzo ułatwia akwizycję językową. Z funkcjonowaniem przedsionka związane jest także pojęcie uwagi słuchowej, z zakłóceniami której często zmagają się dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym. Czym jest uwaga słuchowa? W ogromnym skrócie możemy powiedzieć, że jest to zdolność dziecka do właściwej interpretacji bodźców dźwiękowych. Jeśli ta zdolność jest zaburzona, dziecko nie jest w stanie właściwie hierarchizować i interpretować kierowanych do niego komunikatów, co niesie ze sobą fundamentalne skutki dla jego zachowania i rozwoju. Należy pamiętać, że nawet dziecko z zaburzeniami uwagi słuchowej jest w stanie kontrolować swoje emocje i wypracować efekty równie dobre, co grupa rówieśnicza, jednak zawsze jest to okupione wysiłkiem intelektualnym niewspółmiernym do efektów. Przez to szkoła powoli staje się środowiskiem nieprzyjaznym i pogorszeniu ulegają relacje społeczne. Pojawiają się naturalne mechanizmy obronne, np. zespół jelita wrażliwego, ucieczka przed współpracą w grupie. Dlatego problemy ze słuchaniem oznaczają mniejsze lub większe problemy z emocjami oraz zaburzenia związane z poprawną socjalizacją, bo ucho i głos są powiązane z funkcjonowaniem psychicznym, a zatem wywieranie na nie wpływu poprawia funkcjonowanie poznawcze i psychiczne osoby.

Dowody na pozytywny wpływ terapii Metodą Tomatisa® pojawiły się już w latach 60-tych XX wieku.

Początkowo z treningu uwagi słuchowej korzystały tylko osoby znane, pracujące głosem i wymagające niezwykle sprawnej pamięci. Stopniowo metodę zaczęli stosować terapeuci związani integracją sensoryczną, oraz terapeuci związani z takimi dziedzinami nauki jak pedagogika, psychologia, logopedia, neurologia.

Działanie terapii zasadza się głównie na słuchowej stymulacji neurosensorycznej.

Za pomocą specjalnie stworzonych do tego celu słuchawek i urządzeń przesyłających sygnał, dźwięk podawany jest zarówno drogą kostną, jak i powietrzną. Sygnał, który poprzez specjalny wibrator podawany jest z wyprzedzeniem drogą kostną, oddziałuje na mięśnie strzemiączka i młoteczka, które z kolei pobudzają ślimak i przedsionek. Zjawisko to nazywamy bramkowaniem. Bramkowanie polega na tym, że dźwięk przekazywany jest drogą kostną, a dopiero później drogą powietrzną. Droga kostna przygotowuje ucho na informację drogą powietrzną. Dochodzi do ustabilizowania płynów wewnątrz ucha, aparat słuchowy zostaje przygotowany do odebrania informacji drogą powietrzną. Dźwięk podawany drogą kostną pozwala przedsionkowi oczekiwać na nadejście właściwego sygnału podawanego drogą powietrzną, i z czasem przedsionek znajduje się w stanie fizjologicznego napięcia, w pełnej gotowości na bodziec. Zasadę działania stymulacji metodą Tomatisa przedstawia poniższa prezentacja.

Schemat działania

Musisz zainstalować Adobe Flash Player aby wyświetlić poprawnie zawartość.

Metoda Tomatisa jest techniką słuchowej stymulacji neurosensorycznej

Dźwięk jest przekazywany z jednej strony poprzez przewodnictwo kostne przy pomocy wibracji wywieranej w górnej części czaszki, oraz z drugiej strony przez przewodnictwo powietrzne, przechodząc przez kanał uszny. W związku z tym, że spójność przekazywanych informacji jest niesłychanie ważna, by to osiągnąć, ucho musi być skutecznie stymulowane. Takie wspomaganie pozwala to na stałą stymulację mózgu i dynamizowanie ciała. Dzieje się tak, bo człowiek mówi, czyli wytwarza dźwięki mowy tylko tak, jak je interpretuje. „Mówię tak, jak słucham" – to jedno z podstawowych pojęć współczesnej psychologii i nauk pokrewnych. Głos jest w stanie odtworzyć tylko to, co usłyszy ucho. Jeśli poprawimy jakość słuchania, poprawimy także głos i komunikację. Język to rytm, intonacja i melodia. Ucho adaptuje się do rytmu i melodii także innej niż ojczysta, przez co rozwija się świadomość fonologiczna, która ma bezpośredni wpływ na czytanie i pisanie.

Dzięki wysokiej skuteczności metody Tomatisa, jej elementy stosowane są w placówkach edukacyjnych całym świecie. W wielu szkołach stymulacja neurosensoryczna włączona została do programów nauczania.

Zobacz krótki materiał poświęcony Metodzie Tomatisa i jej twórcy